Nghịch hà Kiến Giang

04-03-2017
Bởi: Trần Long Có: 0 bình luận 421 lượt xem

Xứ Lệ (huyện Lệ Thuỷ, tỉnh Quảng Bình) không đủ rộng để có dòng sông hùng vĩ, nhưng sông Kiến Giang lưu lại với hương hoả quê nhà đã ăn sâu vào tiềm thức của bao thế hệ.

Sông Kiến Giang, thượng nguồn của nó nằm phía giáp Lào, là một trong hai chi lưu của sông Nhật Lệ. Dòng sông này dài 58km, nhưng lại có một gia tài trù phú cả về vật chất và tinh thần, một gia tài mà ai lớn lên trong lưu vực của nó cũng phải cúi đầu biết ơn. Trong khi tất cả những dòng sông nước Việt đều chảy theo hướng đông nam, riêng con sông Kiến Giang lại chảy theo hướng đông bắc, nên nó còn có tên là nghịch hà. Không ai biết cây lúa được dòng sông Kiến Giang vun đắp từ lúc nào, nhưng chắc chắn, khi thế hệ đầu tiên khai hoá lập làng ở lưu vực con sông, họ đã thấy loài lúa ma mọc tự nhiên ở vùng trũng nước, từ đó họ thuần hoá và tạo ra dòng lúa nhà cho đến hôm nay với đủ các tên gọi. Ngày nay, 90% nông dân huyện Lệ Thuỷ đã chủ động được nước tưới nhờ những công trình tích thuỷ ở đầu nguồn Kiến Giang. Dòng sông ấy đã tưới đủ mát cho những bờ xôi ruộng mật nằm sát chân bao đồi cát bên phía quốc lộ 1A, tạo ra các sản vật thuỷ sản nổi tiếng như: cá vược, cá gáy, cá trẻng… ngon lịm người.
Gốc tích của hò khoan, theo ông Hoàng Đại Hữu, nó xuất phát từ thực tế lao động sản xuất xa xưa, mọi người cần hợp lực để chống chọi lại những khắc nghiệt của tự nhiên, nên đã có những ca từ nhịp nhàng hay khoan thai tuỳ thuộc vào từng hoàn cảnh cụ thể. Có những cảnh đầy thuyền, nếu không hò, sẽ không thể có sự nhất trí để đồng lực đẩy thuyền đi giữa vùng đồng chiêm nước trũng. Có những điệu hò nhớ thương da diết quê nhà, hay thương nhớ người yêu xa cách. Người Lệ Thuỷ thông minh trong ruộng đồng, lịch lãm trong đối đáp, nên câu hò của họ chất chứa bóng dáng uyên bác trong mỗi nhịp hò dưới ánh trăng giã gạo đêm khuya. “Hò khoan thể hiện khí khái và cốt cách con người, trong điệu hò tuy dân dã, nhưng đủ đầy trí tuệ con người xứ Lệ với tự nhiên, với tình yêu đôi lứa, với nhân nghĩa gia đình, với trí tín thiên hạ, với trên dưới cấp bậc, đâu vào đó cả, cũng bởi là từ dòng nước Kiến Giang tuần tự phát tích trong mỗi hồn người”, ông Hữu cho biết.
Những cuộc chơi sông nước ở sông Kiến Giang cũng để lại một huyền sử kể về chuyện khoả thân của một thôn nữ. Chuyện kể, ngày xưa, đò bơi An Xá vào nhịp đua luôn thua, nên đàn ông, con trai muốn bỏ thuyền, gác mái, còn đàn bà, con gái cũng chẳng muốn cổ vũ cho cuộc đua. Một hôm, có một thôn nữ trong làng đến bên nhóm đàn ông, con trai bơi nói, ngày mai khi bơi đò, dù có chuyện gì diễn ra, họ cũng không được dừng tay chèo. Nói vậy, rồi nàng rời bến. Ngày hội diễn ra, các đội trai bơi mạnh tay nhấn chầm trên nước, khi các thuyền gần đến khúc cua của làng An Xá, bỗng nhiên có một cô gái trút bỏ xiêm y, làm cho mọi thuyền khác khựng lại nhìn, và thuyền An Xá do đã được dặn dò từ trước, nên vẫn chắc nhịp tay chèo và đã về nhất. Sau đó, cô thôn nữ ra bến sông trầm mình xuống nước vì bị thị phi thất tiết, và nàng hoá mình vào cây si bên bờ sông như nhắn gửi lời ủng hộ làng An Xá may mắn trong các cuộc đua bơi sau này. Sau này, dân làng biết ơn, đã lập miếu thờ bên bờ sông, nay gọi là miếu bà Lỗ.

Bạn nghỉ gì ?

Từ khóa:

BÀI VIẾT CÙNG CHUYÊN MỤC